علم اصول از جمله علوم آلی بسیار تأثیرگذار در مقام استنباط احکام است که علاوه بر فقه در سایر علوم معارف نیز نقش بسزایی دارد. ازجمله علومی که میتوان از قواعد اصولی در آن بهره جست، علم رجال است. از میان قواعد فراوانی که در علم اصول مورد بحث قرار میگیرد، باب «مفاهیم» است که نقش بسزایی در دانش رجال دارد و در این نوشتار به نقش آن پرداخته شده است. نویسنده به بررسی کاربردی مفاهیمی همچون مفهوم استثناء در گزارههای رجالی که در ضمن بیان گونههای استثناء در رجال آمده است، مفهوم شرط که در ضمن آن مباحثی از جمله اصالة العدالة و حجیت خبر واحد در موضوعات رجالی و غیره مطرح شده است، مفهوم غایت که در وثاقت یا ضعف راوی تأثیرگذار است، مفهوم وصف که در حجیت خبر واحد در موضوعات رجالی مؤثر است، مفهوم لقب و مفهوم عدد پرداخته است. دقت در جایگاه مفاهیم راهگشای مسائل مهمی از علم رجال خواهد بود. کلیدواژهها: استثناء، رجال، عدالت، غایت، وصف، لقب، حجیت.
)