واکاوی شرایط و موانع استنباط حکم فقهی از فعل و تقریر معصوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 موسسه آموزش عالی مجتهده اصفهان

2 دکتری معارف اسلامی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

فعل و تقریر معصوم در عرض قول معصوم از منابع مهم فقهی ذیل سنّت به شمار می‎روند؛ اما محدودیت‌هایی که در آن دو وجود دارد موجب شده تا کاربرد آن‎ها در استنباط احکام شرعی کمتر شود و روند مواجهۀ با آن‌ها دشوارتر از قول معصوم باشد؛ ازاین‌رو تلاش برای منقح نمودن دشواری‎های استنباط و نیز ضابطه‌مند سازی نحوۀ مواجهه فقیه با آن دو ضروری است. این تحقیق از نوع توصیفی - تحلیلی و با روش کتابخانه‌ای کوشیده پس از مفهوم‌شناسی، به محدوده و شرایط دلالت فعل و تقریر و موانع آن‌ها در استنباط حکم شرعی بپردازد. در این راستا در بخش فعل معصوم به سه حالت در محدوده دلالت، هفت شرط در دلالت و چهار مانع در استنباط دست‌یافته و در بخش تقریر معصوم، شش حالت در محدوده دلالت، سه شرط در دلالت و دو مانع در استنباط را شناسایی و تحلیل کرده است. دستاوردهای این تحقیق حاکی از آن است که علی‌رغم محدودیت‌ها و چالش‌های موجود در دلالت فعل و تقریر، توسعۀ کمّی و کیفی استنباط از این دو منبع فقهی امکان‌پذیر بوده و نقش کلیدی در تحوّل استنباط دارد.
 

کلیدواژه‌ها