جستاری در مسلک تعهد و کاربست آن در علم فقه و اصول ....

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر موسسه آموزشی پژوهشی ائمه اظهار (علیه السلام)

2 پژوهشگر حوزه علمیه ائمه اطهار(علیه السلام)

چکیده

یکی از نظریه‌های مطرح در علم اصول فقه، «مسلک تعهد» است که بر پایهٔ تعهد نفسانی واضع نسبت به الفاظ شکل گرفته است. پرسش اصلی پژوهش، بررسی چیستی این مسلک و کاربست آن در فقه و اصول است.
این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای نشان می‌دهد که از دیدگاه ملاعلی نهاوندی و آیت‌الله خویی، وضع الفاظ مبتنی بر تعهد نفسانی است و تخلف از آن، موجب احتجاج عقلایی بر گوینده می‌شود. از ثمرات فقهی این نظریه، تفسیر حرمت اکتساب به حرمت انشاء معامله است؛ به‌گونه‌ای که انشاء نه صرفاً تلفظ، بلکه اظهار اعتبار نفسانی دانسته می‌شود. همچنین بیع، ابراز امور نفسانی و تبدیل عین به عوض از طریق لفظ، فعل یا اشاره تعریف می‌شود.
در علم اصول، کاربست این مسلک آن است که وضع را قراردادی خارجی نمی‌داند، بلکه تعهدی ذهنی تلقی می‌کند؛ ازاین‌رو دلالت اسماء اشاره و ضمائر را وابسته به اشاره‌ای عملی و خارجی می‌داند. این دیدگاه در تحلیل معاملات، عقود و استنباط احکام تأثیر بسزایی دارد و مبنایی نوین برای فهم ارتباط لفظ و معنا ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها: وضع، ثمره فقهی، ثمره اصولی، مسلک تعهد.

کلیدواژه‌ها